Lekcja 03 · Fundamenty
Dana, założenie i parametr
Zanim liczysz, podpisz liczby: skąd się wzięły i czy wolno je ruszać. Ta lekcja uczy słownika, którym opisujemy każdy model w podręczniku.
Po tej lekcji
- Odróżniasz daną od założenia i od parametru.
- Uzupełniasz tabelkę: wielkość, jednostka, źródło, rodzaj.
- Nie mieszasz „w dzienniku jest 32” z „pewnie 6 osób nie przyjdzie”.
Cztery etykiety, bez których model się sypie
W pizzę z lekcji 1 i 2 wchodzi kilka liczb. Nie wszystkie są tym samym. Jeśli wrzucisz je do jednego worka, później nie wiadomo, której wolno ruszyć, a której nie.
Słownik, nie konkretny model
| Wielkość | Symbol | Wartość | Jednostka | Skąd się wzięła | Rodzaj |
|---|---|---|---|---|---|
| Dana | — | z dokumentu albo pomiaru | zależnie | dziennik, oferta, lista | nie zgadujemy |
| Założenie | — | świadome uproszczenie | zależnie | umowa klasy / modelarza | mówimy je na głos |
| Parametr | — | gałka do wariantów | zależnie | my wybieramy 2–3 wartości | „co jeśli” |
| Wynik | — | odpowiedź na pytanie | sztuki, zł, osoby | wzór | zdanie z „o ile” |
Przykład: wycieczka autokarem (zapowiedź lekcji 5)
Sekretariat pyta: ile autokarów zamówić na wycieczkę do muzeum. W dzienniku jest 32 uczniów. Oferta firmy: 50 miejsc w pojeździe. Dwoje opiekunów jedzie obowiązkowo. Sześć osób jedzie z rodzicami (nie zajmują miejsca w autokarze). Nie wiemy, ile osób będzie chorych — to nie jest w dzienniku.
Karta modelu: dane, założenia, parametry
| Wielkość | Symbol | Wartość | Jednostka | Skąd się wzięła | Rodzaj |
|---|---|---|---|---|---|
| Uczniowie na liście | U | 32 | osoby | dziennik | dana |
| Opiekunowie | O | 2 | osoby | regulamin wycieczki | dana |
| Uczniowie z rodzicami | R | 6 | osoby | zgłoszenia do wychowawcy | dana |
| Miejsca w autokarze | M | 50 | miejsca | oferta przewoźnika | dana |
| Chorzy w dniu wyjazdu | C | 0, 2 albo 4 | osoby | nie zmierzyliśmy | parametr |
| Bagaż nie zabiera miejsc | — | tak | — | umowa modelu | założenie |
| Ile autokarów zamówić | A | ? | sztuki | sufit(jadą / M) | wynik |
Zdanie „pewnie ze trzy osoby będą chore” nie jest daną. Nie ma źródła. Albo robimy z tego parametr (liczymy trzy warianty), albo idziemy do pielęgniarki po twardą liczbę. Wstawienie trójki po cichu do wzoru to najczęstszy błąd na tym przedmiocie.
Pizza: dana kontra założenie
W ofercie pizzerii pizza ma 8 kawałków — to dana z cennika. To, że każdy zje dokładnie 3 kawałki — to założenie (albo parametr 2 / 3 / 4, jeśli klasa nie jest pewna). Źródła są różne, więc w karcie modelu stoją w osobnych wierszach.
Jak czytać kolumnę „rodzaj”
- Dana — zmieniamy ją tylko gdy zmieni się dokument (nowa lista, nowa oferta).
- Założenie — zmieniamy, gdy świadomie zmieniamy historię („jednak bagaż zabiera 8 miejsc”).
- Parametr — kręcimy nią celowo, żeby zobaczyć, czy decyzja się wywraca.
- Wynik — nie wpisujemy z palca; ma wypaść z przepisu.
Sprawdź się. „Pewnie ze trzy osoby będą chore.” To jest:
Ćwiczenia samodzielne
- Sporządź tabelkę (wielkość / symbol / jednostka / źródło / dana–założenie–parametr) dla: 30 osób na basen, 4 miejsca w aucie, 2 osoby „może przyjdą”.
- W ofercie pizzerii pizza ma 8 kawałków. To dana czy założenie? A to, że każdy zje dokładnie 3 kawałki?
- Wymyśl parametr do modelu pizzy i zapisz dwa warianty, które policzysz na lekcji 2 (albo sprawdzisz, jeśli lekcję 2 już zrobiliście).
Odpowiedzi (dopiero po samodzielnej pracy)
- 30 — dana (lista), 4 — dana (samochód), „może przyjdą” — parametr 0/2.
- 8 kawałków: dana z oferty. „Każdy zje 3” — założenie (albo parametr 2/3/4).
- Np. kawałki na osobę = 2 albo 4; albo liczba osób na diecie = 0 albo 6.